In 2016 las ik een eboek van een oud-collega, Martijn Aslander. Easycratie heette het. In mijn eigen woorden nu samengevat: bureaucratie werkt niet, maar wat werkt wel?
In dit boek kwam hij met een analogie: mensen die samen aan een doel werken zouden als een soort zwerm moeten kunnen functioneren. Geen lijn van boven volgen, maar continue af stemmen op mekaar, samenwerken en samen bijsturen om op koers te blijven. Ik heb dit idee opgenomen in de strategie voor 2017 van Natuurrijk Limburg. Als meerjarenplan pleitte ik voor een zelfsturende zwerm aan deelnemers. Als ultieme doel om als collectief uiteindelijk grotendeels misbaar te kunnen zijn. (Ik zeg ik omdat het mijn idee was om die analogie te gebruiken, maar de gedachte erachter is ongetwijfeld een team effort en iets dat ontstaan is uit samenwerking en ervaring. Ik heb niets alleen gedaan, en geloof dat niemand dat in een collectief kan doen.)
Alles wat wij deden was met dit in het achterhoofd: het collectief is op onbepaalde termijn een zelfsturende zwem. Bijvoorbeeld: een deelnemer belt of hij eerder kan maaien dan de afgesproken datum. In het geval dat er geen volledig begrijpelijke en zwaarwegende argumenten zijn kreeg hij de wedervraag: “Wat denk je dat je buurman die hetzelfde beheerpakket daarvan zou vinden?” Met dit soort samenwerking stuur je aan op een sociaal systeem. Wellicht is dit iets wat al veel meer leeft in gebieden met sterke ANV’s die nu collectieven zijn, hierbij moet je dus wel begrijpen dat we in Limburg (een provincie zonder ANV’s) nog niets hadden wat hier op leek. De strategie om de flexibiliteit van contracten te gebruiken voor je doelbereik is ook beredeneerd vanuit de doelstelling een zelfsturende zwerm te creëren. ALs je vanaf nul begint is het niet gek dat niet iedereen mee kan of wil. In het begin namen wij het initiatief om deelnemers in groepjes bij elkaar te brengen in het veld, en lokaal zagen wij na een aantal jaar dat ze elkaar opzochten, bijvoorbeeld om zaad van een prachtig grasland te verzamelen om op graslanden waar de ontwikkeling gestagneerd was een extra stimulans te geven. Hints van een zelfsturende zwerm zijn langzaam waarneembaar geworden. We zijn nog heel erg ver van dat doel, en waarschijnlijk komen we daar nooit helemaal op alle plekken. Maar hoopvol is het wel. En: de beheermonitoring laat zien dat er een positieve ontwikkeling is van de beheerelementen: bredere heggen, gefaseerd maaien, etc. En die ontwikkeling geeft ruimte aan meer ecologisch resultaat.
Ik geloof niet in een directe lijn leggen tussen het ANLb-beheer en een opduikende zeldzame soort, want daar zijn echt teveel factoren op van invloed in ons krappe landje, maar ik neem toch enige plaatsvervangende trots in de waarneming van een Steppekiekendief bij hamsterbeheer. Trots van de boeren die dat beheer met kennis en passie uitvoeren, trots op de veldmedewerker die sparringspartner is van deze boeren en een weg vindt voor maximaal doelbereik tussen landbouw, ecologie en alles daartussen en daarmee verbonden. En trots op iedereen die zorgt dat de veldmedewerker zijn taak goed kan doen.
